World cleanup day is een jaarlijkse actiedag waarop miljoenen mensen over de hele wereld tegelijk zwerfafval oprapen. Het gebeurt elke derde zaterdag van september. In 2023 deden meer dan 15 miljoen vrijwilligers uit ruim 190 landen mee. Dat maakt het een van de grootste milieuacties ter wereld. Wat begon als een klein initiatief in Estland in 2008, is uitgegroeid tot een mondiale beweging die laat zien wat mensen samen kunnen bereiken als ze gewoon aan de slag gaan.
Hoe world cleanup day is ontstaan
In 2008 besloten 50.000 Esten om op één dag hun hele land schoon te maken. Ze noemden het “Let’s Do It!” en ruimden in vijf uur tijd meer dan 10.000 ton afval op. Dat was een enorme prestatie voor zo’n klein land. Het idee sloeg aan. Andere landen wilden ook meedoen, en het evenement groeide langzaam maar zeker uit tot een internationale actiedag. In 2018 vond de eerste officiële editie van de wereldwijde opruimdag plaats. Sindsdien groeit het aantal deelnemers elk jaar. De organisatie achter het evenement werkt samen met lokale groepen, scholen, bedrijven en overheden om de actie zo groot mogelijk te maken.
Waarom zwerfafval zo’n groot probleem is
Elk jaar belandt er wereldwijd een enorme hoeveelheid afval op plekken waar het niet thuishoort: langs wegen, in bermen, op stranden en in rivieren. Plastiek is daarbij het grootste probleem. Het breekt niet snel af en komt uiteindelijk terecht in de natuur en in het water. Dieren raken verstrikt in plastic of eten het per ongeluk op. Kleine stukjes plastic, ook wel microplastics genoemd, zijn inmiddels zelfs teruggevonden in drinkwater en voedsel. In Nederland alleen al wordt er jaarlijks tienduizenden tonnen zwerfvuil opgeruimd door gemeenten en vrijwilligers. De kosten daarvan zijn hoog, en de schade aan natuur en leefomgeving is moeilijk volledig te herstellen. Een opruimdag lost het probleem niet in zijn geheel op, maar het zorgt voor bewustwording en zichtbare verbetering.
Wat er op de opruimdag zelf gebeurt
Op de dag zelf trekken vrijwilligers met vuilniszakken en handschoenen de straat, het park, het strand of het bos in. Lokale organisaties regelen de benodigde spullen en zorgen dat het ingezamelde afval daarna goed wordt afgevoerd. In Nederland zijn er ieder jaar tientallen georganiseerde acties verspreid over het land. Scholen organiseren schoonmaakrondes in de buurt, sportclubs ruimen hun eigen terrein en omgeving op, en particulieren sluiten zich aan bij buurtinitiatieven. De drempel is laag: iedereen kan meedoen, ongeacht leeftijd of achtergrond. Wat opvalt, is dat de actie mensen ook bij elkaar brengt. Buren leren elkaar kennen, jongeren krijgen een gevoel van verantwoordelijkheid, en de directe omgeving ziet er daarna merkbaar anders uit.
Wat je zelf het hele jaar door kunt doen
De opruimactie in september is een mooi startpunt, maar de meeste winst zit in wat mensen de rest van het jaar doen. Minder wegwerpplastic gebruiken, afval in de prullenbak gooien in plaats van op straat, en anderen vriendelijk aanspreken op rommelig gedrag: het zijn kleine stappen met een groot gezamenlijk effect. Steeds meer mensen doen aan plogging, een combinatie van hardlopen en afval oprapen. Anderen nemen een kleine grijper mee op de fiets of tijdens een wandeling. Gemeenten en organisaties als Rijkswaterstaat zetten zich in voor een schone leefomgeving, maar uiteindelijk begint het bij persoonlijk gedrag. Wie één keer meedoet aan een schoonmaakactie, kijkt daarna anders naar de rommel in zijn omgeving. En dat verandert iets, ook na die ene zaterdag in september.
Veelgestelde vragen
Wanneer vindt world cleanup day plaats?
World cleanup day vindt elk jaar plaats op de derde zaterdag van september. De exacte datum verschilt dus per jaar, maar het is altijd in de tweede helft van september.
Hoe kan ik meedoen aan de schoonmaakactie in Nederland?
Meedoen aan de schoonmaakactie kan via de officiële website van world cleanup day, waar een kaart staat met alle geregistreerde acties in Nederland. Je kunt je aansluiten bij een bestaande actie in jouw buurt of zelf een actie registreren en organiseren.
Wat gebeurt er met het afval dat wordt opgeruimd?
Het ingezamelde afval wordt na de actie gesorteerd en afgevoerd via de reguliere afvalverwerking. Lokale organisaties of gemeenten regelen doorgaans de afvoer. Bij sommige acties wordt ook bijgehouden welk type afval het meest wordt gevonden, zodat data beschikbaar komt voor onderzoek en beleid.
Is world cleanup day ook geschikt voor kinderen?
World cleanup day is zeker geschikt voor kinderen. Veel scholen organiseren een eigen versie van de opruimactie. Kinderen vanaf een jaar of vijf kunnen al meehelpen, zeker als er volwassenen bij zijn. Er zijn ook speciale handschoenen en grijpers beschikbaar die geschikt zijn voor kleine handen.
